Xem giải F1 mà không biết một số điều luật cơ bản thì không khác gì xem bóng đá mà không biết việt vị là gì. Khỏi lo, rất may là Nghiện 4 Bánh đã gỡ rối cho bạn với những luật đua F1 phổ thông nhất. Theo dõi ngay dưới đây!
Luật trên đường đua
Bao gồm những luật chỉ áp dụng cho tay đua và cả đội khi xe đã lăn bánh trên đường đua.
Track Limit
F1 chạy xe trên đường đua, không phải trên lề hay bất cứ phạm vi nào ngoài mặt đường nhựa. Track limit sẽ được cảnh báo khi 4 bánh của xe rời hoàn toàn khỏi mặt đường đua (qua khỏi vạch kẻ trắng). Điều này có nghĩa rằng, dù tay đua có 2 bánh trên lề, 2 bánh trên mặt đường cũng không sao, ta hay thấy điều này trong trận đua.
Trong câu chữ, track limit chỉ được cảnh báo và ghi nhận khi 4 bánh rời “hoàn toàn” khỏi mặt đường. Nếu như 1cm của bánh xe vẫn còn ở trên mặt đường (chưa qua hết vạch trắng) thì cũng sẽ không ghi nhận lỗi.
Rời khỏi mặt đường 2 lần, nhận cảnh bảo từ radio của team. Rời khỏi mặt đường 3 lần, nhận cờ cảnh báo đen trắng. Rời khỏi mặt đường 4 lần, nhận 5 giây phạt cộng vào tổng thời gian đua. Tuy nhiên, sẽ có một số trường hợp ngoại lệ, thuần về “bất khả kháng” như:
- Do mất kiểm soát xe (chẳng hạn như trượt bánh sau)
- Né xe khác để tránh va chạm
- Bị xe khác đẩy ra ngoài
- Lao ra phía ngoài để lấy lợi thế, sau đó bị penalty (đã phạt rồi, không cần phạt lại)
- Lao ra phía ngoài do các yếu tố chủ quan và bị penalty (như đâm vào xe khác)
Trong phân hạng, nếu như tay đua vượt track limit dù chỉ 1 lần, thời gian của vòng đua đó sẽ bị xóa, tay đua sẽ phải thực hiện lại vòng đua khác.
Track limit là để các tay đua đua với nhau một cách công bằng, và phải đua trên mặt đường mọi lúc, ít nhất là vậy.
Lấy ví dụ một tình huống về track limit ở GP Trung Quốc 2024 giữa Charles Leclerc và Oscar Piastri.
– Trích Article 33.3
Phòng thủ
Khi 2 tay đua giao tranh với nhau ở đoạn thẳng, không được có quá 1 lần chuyển hướng để phòng thủ đối với xe ở đằng trước. Điều này cũng áp dụng khi xe đi vào điểm nhấn phanh (braking zone), không chuyển hướng bất ngờ khi cả 2 xe đang cùng phanh.
Như vậy, tay đua ở phía trước không được lạng lách, đánh võng để ngăn xe phía sau vượt lên, chỉ duy nhất 1 lần được đổi hướng. Sau khi thực hiện phòng thủ, tay đua được phép quay về đường đua tối ưu nhất (racing line), điều này không bị tính là phòng thủ nhiều hơn 1 lần.
Ví dụ: Ở góc cua đầu tiên của Bahrain, là góc cua rẽ phải, các tay đua sẽ đưa xe sát sang trái để vào cua. Nếu một tay đua ở góc trái sẵn, phòng thủ bằng cách chuyển sang bên phải, sau đó vẫn có thể chuyển sang bên trái 1 lần nữa để về racing line trước khi đi vào braking zone.
Tuy nhiên, đối với xe phòng thủ, phải để ít nhất một khoảng rộng tương ứng với xe ở phía trong của góc cua.
Nhiều tay đua tận dụng việc đối thủ chỉ được di chuyển 1 lần để “fake” những pha đâm góc.
Ví dụ: Giống như trường hợp trên, nhưng xe trước chưa thực hiện phòng thủ, thấy đối thủ phía sau lách vào phía trong, xe đằng trước cũng sẽ lách vào phía trong và vào cua bằng làn trong để ngăn xe sau đâm góc. Lúc này, vì xe trước đã thực hiện vào cua bằng đường đua không tối ưu, xe sau có thể quay lại racing line và vào cua đẹp hơn. (Các tình huống này hay còn gọi là fake dive bomb, dummy pass/overtake)
– Trích Appendix L, Chapter IV, Article 2
– All the time you have to leave the space – Fernando Alonso (2012 Bahrain GP)
Xuất phát từ trong làn pit
Thay vì xuất phát trên grid như những tay đua khác, một số tay đua có thể sẽ phải xuất phát từ trong pit. Điểm bất lợi ở việc xuất phát trong pit đó là tay đua sẽ phải đợi toàn bộ xe khác đi hết qua cổng pit. Lúc này sẽ trở thành xe ở cuối đoàn, không khác gì xuất phát ở P20, thậm chí còn tệ hơn.
Lý do phổ biến nhất dẫn đến xe phải xuất phát ở trong pit:
- Gặp sự cố ở vòng diễu hành: Xe tắt máy hoặc tắt hệ thống điện,… khiến cho xe không tiếp tục di chuyển được đến grid xuất phát. Xe sẽ phải quay lại pit để khắc phục vấn đề và xuất phát tại đây.
- Thay đổi lốp xe ngay sau vòng diễu hành: Nếu như mới lăn bánh trời đang khô ráo, nhưng gần đến cuối vòng diễu hành thì trời đổ mưa, hoặc ngược lại thì sao? Tất cả các xe sẽ muốn vào pit thay lốp luôn. Ví dụ đơn giản ở Hungary GP 2021, khi cả đoàn vào đổi lốp mưa sang khô, thì Lewis Hamilton chọn xuất phát 1 mình ở grid với bộ lốp ướt, còn cả đoàn xuất phát trong pit.
Không còn tính điểm cho vòng đua nhanh nhất
Từ 2024 trở về trước, khi một tay đua thực hiện được vòng đua nhanh nhất trong trận đua chính thức, thì sẽ được cộng 1 điểm, ngang với vị trí cán đích thứ 10.
Từ 2025, điều luật này đã thay đổi, các xe hay tay đua sẽ không được nhận điểm nếu thực hiện vòng đua nhanh nhất nữa.
Vấn đề này được khơi dậy do một trong những tình huống tranh cãi nhất đến từ Racing Bulls (VCARB), bò con của Red Bull, do Daniel Ricciardo cầm lái. Trong trận giao tranh giữa Lando Norris và Max Verstappen tại Singapore 2024, để cướp đi 1 điểm của Lando, Daniel đã thực hiện vòng nhanh nhất với lốp Soft (có vẻ là chỉ đạo của bò mẹ) để giữ khoảng cách của 2 người kia xa nhau hơn (Lando đang cần ghi nhiều điểm để bắt kịp Max), mặc dù Daniel đang bị thiếu tận 1 vòng so với người dẫn đầu.
Tình huống gây tranh cãi vì bò con và bò mẹ là 2 đội độc lập, hoàn toàn tách biệt trong 1 trận đua như vậy. Trong những tình huống như vậy, bò mẹ hoàn toàn có thể chỉ đạo xuống bò con để đưa ra những quyết định gây “thao túng” kết quả trận đua.
FIA đã ghi nhận và loại bỏ “Fastest Lap Point” khỏi hệ thống điểm sau tranh cãi này.
Đèn hiệu
Không giống như đèn giao thông, đèn hiệu bắt đầu trận đấu của F1 chỉ có màu đỏ và tắt (Lights out), gồm 5 cột, 2 hàng. Khi đèn tắt thì đó là lúc tất cả các tay đua nhả côn đạp ga, chứ không dùng màu xanh lá cây để báo hiệu trận đấu.
Thời gian đèn hiệu cũng random, do một nhân viên đảm nhiệm thực hiện thủ công bấm nút bằng tay. Người này có thể bấm tắt đèn hiệu ngay khi đèn đã lên đủ hoặc delay vài giây (4-7 giây) để tránh các tay đua căn được thời gian đèn tắt. Các tay đua sẽ phải dựa vào phản xạ, hơn là căn được thời gian và chủ động đạp ga.
Kỷ lục cho phản xạ nhanh nhất thuộc về Valtteri Bottas ở Nhật Bản (2019), khi đó đã có phản xạ giữa xuất phát và đèn hiệu tắt là 0,04 giây ~ 40 mili giây. Con số này thông thường nằm ở 0,15 ~ 0,2 giây.
Tính điểm cho top 10 xe về đầu tiên
Mỗi thứ hạng có số điểm riêng, với cao nhất là về đầu tiên – 25 điểm, trong khi đó về thứ 10 sẽ có 1 điểm (không tính Sprint – format này có cách tính khác). Các thứ hạng khác ngoài top 10 này không được ghi nhận điểm.
- P1: 25 điểm
- P2: 18 điểm
- P3: 15 điểm
- P4: 12 điểm
- P5: 10 điểm
- P6: 8 điểm
- P7: 6 điểm
- P8: 4 điểm
- P9: 2 điểm
- P10: 1 điểm
Luật trong làn pit
Bao gồm các điều luật chỉ áp dụng với các tình huống diễn ra trong pit.
Speed limit
Speed limit là để giới hạn tốc độ của xe trong làn pit, tránh các tai nạn không đáng có khi di chuyển tốc độ cao ở đây, nơi vốn có nhiều người.
Tốc độ giới hạn phổ biến là 80km/h, hoặc 60km/h đối với các đường đua ngắn hơn như Monaco. Điều luật này áp dụng cho mọi phiên đua, dù là đua tập hay đua chính thức.
Các tay đua tuân thủ giới hạn này bằng cách phanh trước khi đi qua vạch cũng như dùng nút Speed limiter trên vô lăng, sẽ tự động giới hạn tốc độ của xe ngay lập tức dù có đạp ga cỡ nào.
Trường hợp vượt qua Speed limit, sẽ có 2 hình thức phạt. Nếu trong tình huống đua thật thì tay đua sẽ bị phạt 5 giây tính vào tổng thời gian đua, hoặc drive-through qua làn pit 1 lần nữa, hoặc stop-go khi thay lốp mới. Còn trong trường hợp đua tập thì sẽ bị phạt tiền (100€ cho mỗi km vượt quá và tối đa 1000€)
– Trích Article 34.7
Số lần vào làn pit
Tùy vào sự cần thiết của tay đua hay đội đua, xe có thể vào pit để thực hiện thay cánh trước, lốp xe bao nhiêu lần tùy ý. Tuy nhiên các tay đua cũng như đội đua muốn giảm số lượng ra vào ít nhất có thể.
Cần lưu ý rằng, tất cả các xe sẽ cần vào pit ít nhất 1 lần để đổi compound khác (không áp dụng cho Sprint, có thể dùng 1 bộ lốp và flat out).
Đối với trường đua như Monaco, các tay đua sẽ phải pit ít nhất 2 lần do tính chất khó vượt nhau của đường đua.
Thay lốp
Tương tự như số lần vào làn pit, các tay đua và đội đua có thể thay các loại lốp theo ý của họ bất kể bao nhiêu lần. Nhưng khi thay lốp, cần sử dụng tối thiểu 2 compound. Có nghĩa là đầu trận sử dụng lốp Hard, thì các lần pit khác phải sử dụng thêm Medium hoặc Soft. Có thể sử dụng Hard lần nữa trong ví dụ này, miễn tất cả các phiên thay lốp phải có ít nhất 2 compound khác nhau.
Luật này chỉ áp dụng cho lốp khô, đối với lốp ướt vốn chỉ có 2 loại là full wet và inter, sẽ không áp dụng.
Trong điều kiện như khi xe an toàn vào, hoặc VSC được sử dụng, hoặc tất cả các xe về pit vì có cờ đỏ, thay compound khác trong điều kiện này vẫn thỏa mãn điều luật “sử dụng ít nhất 2 compound”.
(Số lần vào pit và việc sử dụng 2 compound khác nhau gần như tương đương nhau. Luật bắt buộc tay đua phải đổi compound là để chắc rằng xe cũng sẽ phải vào pit ít nhất 1 lần. Vì vậy, việc bắt buộc sử dụng 2 compound khác nhau có sự tuyên quyết lớn hơn. Trong các tình huống như cờ đỏ hoặc safety car, nếu đã thay lốp thì không cần vào pit lần nữa – còn được gọi là free pit stop)
Luật về xe và tay đua
Bao gồm các điều luật về vận hành, máy móc của xe và các tay đua.
Trọng lượng tay đua
F1 có mức cân nặng tối thiểu cho tay đua là 80kg, bao gồm quần áo và các thiết bị khác như mũ bảo hiểm, găng tay. Nếu dưới mức này (nhỏ con như Yuki Tsunoda) thì sẽ phải thêm cân vào xe.
Sàn xe
Dọc sàn xe là một tấm gỗ, và dưới đầu tấm gỗ được gắn 1 mảnh titanium để ngăn tấm gỗ này cọ xuống mặt đường, gây ăn mòn. Một chiếc xe có sàn bị ăn mòn nhiều báo hiệu rằng xe đã hạ trọng tâm xuống quá thấp, càng thấp càng nhiều downforce. Xe có thể bị tính là ăn gian nếu như sàn quá mòn.
Tấm sàn này có độ dày yêu cầu là 10mm (+/- 0.2mm) và khi kết thúc trận đua, vẫn phải còn ít nhất 9mm. Nếu FIA kiểm tra và phát hiện xe có tấm sàn dưới độ dày này, kết quả của tay đua đó sẽ bị hủy, tương đương với DSQ.
Rất dễ để biết một xe liệu có sàn xe ăn mòn quá nhiều không, bằng cách nhìn vào xe đó trong trận đua. Nếu như nhiều tia lửa bắn ra từ gầm xe liên tục, thì khả năng cao là gầm quá thấp, và mảnh titanium đang bị ăn mòn dần.
Ví dụ: Tình huống cả đôi xe của McLaren nhận DSQ do sàn xe mòn quá quy định ở Las Vegas 2025.
– Trích Article 3.5.9
…vẫn tiếp tục cập nhật.
